Podstawowe założenia buddyzmu

Dobre pytania, dobre odpowiedzi

Źródło: https://www.youtube.com/user/sasanaPL

PYTANIE: Co zalicza się do głównych nauk Buddhy?

ODPOWIEDŹ: Wszystkie spośród wielu nauk Buddhy skupiają się na Czterech Szlachetnych Prawdach, tak jak obręcz i szprychy koła skupiają się wokół piasty. Mówi się o nich „Cztery”, ponieważ tyle właśnie ich jest. Nazywane są „Szlachetnymi”, ponieważ uszlachetniają tego, który je pojął. Mianem „Prawd” określa się je dlatego, że są prawdziwe w odniesieniu do rzeczywistości.

PYTANIE: Jaka jest Pierwsza Szlachetna Prawda?

ODPOWIEDŹ: Pierwsza Szlachetna Prawda głosi, że życie jest cierpieniem. Żyć znaczy cierpieć. Nie jest możliwe, by żyć bez doświadczania bólu, czy zmartwień. Musimy znosić fizyczne cierpienie w postaci chorób, zranień, zmęczenia, starości i w końcu śmierci. Musimy też stawić czoła cierpieniu mentalnemu — takiemu jak samotność, niezadowolenie, strach, skrępowanie, rozczarowanie, gniew i tak dalej.

PYTANIE: Nie jest to odrobinę pesymistyczne?

ODPOWIEDŹ: Słownik definiuje pesymizm jako „nawykowe myślenie, że cokolwiek się wydarzy, będzie to coś złego” lub „przekonanie, że zło jest silniejsze, niż dobro”. Buddyzm nie uczy niczego podobnego. Nie zaprzecza też, że zadowolenie jest możliwe. Stwierdza wprost, że życie wiąże się nierozerwalnie z fizycznym oraz mentalnym cierpieniem i jest to coś tak prawdziwego i oczywistego, że nie sposób temu zaprzeczyć. Buddyzm wychodzi od doświadczenia, od niepodważalnych faktów, od rzeczy, o których wszyscy wiedzą, których wszyscy doświadczyli i których wszyscy starają się uniknąć. Tak więc, w pierwszej kolejności, buddyzm zajmuje się podstawową -z punktu widzenia każdej jednostki – sprawą: cierpieniem i sposobem jego uniknięcia.

PYTANIE: Jaka jest Druga Szlachetna Prawda?

ODPOWIEDŹ: Druga Szlachetna Prawda mówi, iż przyczyną wszelkiego cierpienia jest przywiązanie. Gdy przyjrzymy się cierpieniu mentalnemu, szybko zauważymy, w jaki sposób jest ono tworzone przez przywiązanie. Gdy pragniemy czegoś, czego nie możemy zdobyć, jesteśmy rozczarowani i sfrustrowani. Gdy nastawiamy się, że ktoś spełni nasze oczekiwania, lecz tak się nie dzieje, odczuwamy zawód i złość. Gdy chcemy, aby inni lubili nas, a mimo to nie lubią — czujemy się zranieni. Nawet jeśli pragniemy czegoś, co jest osiągalne, to także nie zawsze prowadzi do zadowolenia, bowiem szybko odczuwamy znudzenie tą rzeczą, tracimy zainteresowanie i zaczynamy chcieć czegoś innego. Mówiąc wprost, Druga Szlachetna Prawda uczy, że otrzymanie tego, czego się chce, nie gwarantuje szczęścia — zamiast bez końca walczyć o zaspokajanie swoich pragnień, postaraj się raczej zmodyfikować swoje „chcenie”. Pragnienie odbiera nam bowiem zadowolenie i radość.

PYTANIE: Ale jak pragnienie i przywiązanie może prowadzić do fizycznego cierpienia?

ODPOWIEDŹ: Przez całe nasze życie, pełne pragnień i przywiązania, zwłaszcza zaś wtedy, gdy pragniemy swojej dalszej egzystencji, stwarzamy potężną energię, która pcha nas do ponownych narodzin. A kiedy się odradzamy, znów mamy ciało — ciało podatne na zranienia i choroby, jak już mówiliśmy. Ciało, które się męczy, które starzeje się, a w końcu — umiera. W taki oto sposób przywiązanie prowadzi do ponownych narodzin, a ponowne narodziny do fizycznego cierpienia.

PYTANIE: No dobrze, ale jeśli całkowicie wyzbędziemy się pragnień, to nigdy niczego nie zdobędziemy, ani nie osiągniemy.

ODPOWIEDŹ: Prawda, lecz Buddha nauczał, iż powinnyśmy przestać to robić dopiero, gdy nasze pragnienia i przywiązanie, nasze ciągłe niezadowolenie z tego, co mamy i dążenie, by posiadać wciąż więcej i więcej — sprawiają, że cierpimy. Przypominał, że należy odróżniać to, co potrzebujemy, od tego, co chcemy; by dążyć do zaspokojenia potrzeb, zaś nad zachciankami pracować. Nauczył nas, że nasze potrzeby mogą zostać zaspokojone, w przeciwieństwie do pragnień, które są niczym bezdenna przepaść. Pewne potrzeby są zasadnicze, pozostałe pragnienia winny z czasem zostać rozpuszczone. Na dobrą sprawę, jaki jest cel życia? Nieustanne dążenie ku czemuś, czy bycie szczęśliwym tu i teraz?

PYTANIE: Mówiłeś wcześniej o reinkarnacji, ale czy istnieje jakikolwiek dowód na to, że coś takiego ma miejsce?

ODPOWIEDŹ: Istnieje na to wiele dowodów, ale dokładniej przyjrzymy się temu zagadnieniu nieco później.

PYTANIE: Jaka jest Trzecia Szlachetna Prawda?

ODPOWIEDŹ: Trzecia Szlachetna Prawda mówi, że cierpienie może zostać przezwyciężone, zaś szczęście — osiągnięte. Jest to prawdopodobnie najważniejsza spośród Czterech Szlachetnych Prawd, ponieważ Buddha upewnił nas w ten sposób, że prawdziwe szczęście i zadowolenie są możliwe. Kiedy wyzbywamy się nieprzynoszącego nam żadnej korzyści przywiązania i uczymy się jak żyć z dnia na dzień, kiedy uczymy się jak odczuwać radość, zamiast nieustannie pragnąć czegoś więcej, gdy uczymy się jak cierpliwie znosić niedogodności, które przynosi życie, gdy nie ma w nas lęku, nienawiści czy gniewu — wtedy właśnie stajemy się szczęśliwi i wolni. Wtedy -i tylko wtedy – stajemy się zdolni, by żyć w pełni. Ponieważ nie jesteśmy już dłużej opętani myślami o zaspokajaniu własnych samolubnych pragnień, przekonujemy się, że mamy mnóstwo czasu, by nieść pomoc innym. Stan ten zwany jest Nibbāną.

PYTANIE: Czym jest Nibbāna lub gdzie się znajduje?

ODPOWIEDŹ: Jest to wymiar przekraczający czas i przestrzeń, dlatego trudno jest o tym mówić lub choćby myśleć. Słowa i myśli pasują jedynie do opisywania wymiaru czasoprzestrzennego. Ponieważ Nibbāna jest poza czasem, nie ma w niej ruchu, a zatem — nie ma w niej powstawania, ani śmierci. Będąc poza przestrzenią, nie ma w niej przyczynowości, ograniczeń, ani koncepcji „ja” lub „nie -ja” — dlatego też Nibbāna jest nieskończona. Buddha zapewniał nas również, że jest ona doświadczeniem wielkiego szczęścia. Powiedział:

Nibbāna jest najwyższym uszczęśliwieniem.

Dhammapada (Dhp.204 – Podstawy Dhammy)

PYTANIE: Czy istnieje dowód na istnienie takiego wymiaru?

ODPOWIEDŹ: Nie, nie ma na to dowodu. Jednak jego istnienie może zostać wywnioskowane. Jeśli istnieje wymiar, w którym działają czas i przestrzeń (a istnieje — jest nim doświadczany przez nas świat), to możemy mniemać, iż istnieje także wymiar, w którym czas, ani przestrzeń nie działają — jest nim Nibbāna. Nawet jeśli nie potrafimy dowieść [empirycznie] istnienia Nibbāny, mamy słowa Buddhy, które to czynią. Powiedział nam:

Istnieje Niezrodzone, Niepowstałe, Nieuczynione, Niezłożone. Gdyby nie było Niezrodzonego, Niepowstałego, Nieuczynionego, Niezłożonego, nie byłoby ucieczki od tego, co zrodzone, powstałe, uczynione i złożone. Lecz ponieważ istnieje Niezrodzone, Niepowstałe, Nieuczynione, Niezłożone, istnieje ucieczka od tego, co zrodzone, powstałe, uczynione i złożone.

Tatiyanibbānapaṭisaṃyutta Sutta (Ud.83 — Trzecia mowa powiązana z Nibbāną)

Będziemy wiedzieli, gdy ją osiągniemy. Jednak, zanim to nastąpi, możemy przecież praktykować.

PYTANIE: Jeśli Nibbāna to stan, w którym nie ma pragnień, to jak może być urzeczywistniana poprzez pragnienie jej osiągnięcia?

ODPOWIEDŹ: Pragnienie czegoś skupia swą uwagę na upragnionym obiekcie i kieruje energię na jego zdobycie. Gdy to następuje, pojawia się okres zadowolenia, choć zazwyczaj przekształca się on w rozczarowanie, znudzenie lub utratę zainteresowania. Uwaga przenosi się wtedy stopniowo na nowy obiekt i cały proces się powtarza. Wczesne stadia duchowych poszukiwań buddystów działają na zasadzie podobnych wzorców, choć te późniejsze są drastycznie różne. W procesie praktykowania Dhammy, wzrastająca jasność i zrozumienie pomaga nam zobaczyć, że Nibbāna nie jest „czymś”, co się osiąga, lecz stanem istnienia, w którym pragnienie jest nieobecne i zanika. Zatem paradoksalnie, im bliżej osiągnięcia Nibbāny, tym mniejsze pragnienie, aby to się stało. Buddha powiedział: „Opierając się na pragnieniu, człowiek następnie puszcza to pragnienie”. Podczas gdy pragnienie Nibbāny zanika, rozpęd stworzony przez wartości duchowe, które się pielęgnowało, pcha człowieka w jej stronę.

Ānanda, uczeń Buddhy, wyjaśnił ten oczywisty dylemat dotyczący pragnienia i Nibbāny, w nieco inny sposób. Pewnego razu do parku, w którym przebywał, przyszedł mężczyzna i zapytał go o cel nauk Buddhy. Ānanda wyjaśnił mu je, a mężczyzna odpowiedział: „Jeśli to prawda, to będzie to bezterminowy, niekończący się proces, ponieważ niemożliwe jest porzucenie pragnienia za pomocą pragnienia”. Ānanda zapytał mężczyznę: „Czy wcześniej nie pragnąłeś przyjść do tego parku? A gdy tu dotarłeś, czy owo pragnienie nie ustąpiło?” Mężczyzna zrozumiał, że to właśnie o to chodzi. Wtedy Ānanda powiedział: „Dokładnie tak samo jest z tym, który doznał oświecenia. Wcześniej miał w sobie pragnienie jego osiągnięcia, ale gdy już się to stało, owo pragnienie ustąpiło”.

PYTANIE: Jaka jest Czwarta Szlachetna Prawda?

ODPOWIEDŹ: Czwarta Szlachetna Prawda jest Ścieżką prowadzącą do przezwyciężenia cierpienia. Droga ta nazywana jest Szlachetną Ośmioraką Ścieżką i składa się z właściwego poglądu (sammā diṭṭhi), właściwej intencji (sammā saṅkappa), właściwej mowy (sammā vācā), właściwego działania (sammā kammanta), właściwego sposobu życia (sammā ājīva), właściwego wysiłku (sammā vāyāma), właściwej uważności (sammā sati) oraz właściwego skupienia (sammā samādhi). Praktyka buddyjska polega na ich kultywowaniu, aby jak najpełniej je urzeczywistnić. Można dostrzec, że kolejne stopnie Szlachetnej Ośmiorakiej Ścieżki odnoszą się do każdego aspektu życia: intelektualnego, moralnego, społecznego, ekonomicznego i psychologicznego, a zatem zawiera ona wszystko, co jest człowiekowi niezbędne, by wieść dobre życie i rozwijać się duchowo.